OZZ'ty wciąż pod lupą UOKiK...

Urząd Ochrony Konkurencji i Konsumentów we wrześniu wszczął postępowanie antymonopolowe przeciwko Stowarzyszeniu Autorów ZAIKS. UOKiK zastanawia się, czy praktyka "związywania na wyłączność" artystów z organizacją zbiorowego zarządzania prawami autorskimi stanowi działanie naruszające konkurencję. O innych postępowaniach przeciwko OZZ pisałem w tekście I jeszcze o organizacjach zbiorowego zarządzania i monopolach na zarządzanie. Co do postępowania przeciwko ZAIKS - urząd może nałożyć na stowarzyszenie karę pieniężną w wysokości do 10 proc. ubiegłorocznego przychodu...

Najpierw muszą się potwierdzić zarzuty, ale hasło "10 proc. ubiegłorocznego przychodu" musi zapalić czerwoną lampkę w niejednej głowie. Jest przychód. Są jakieś cele, na które taki przychód idzie. Ja już testowałem i wiem, że jako autor i wydawca nie mam szansy na uzyskanie jakiegokolwiek wynagrodzenia od organizacji zbiorowego zarządzania prawami autorskimi, które na mocy ustawy mają mnie reprezentować (por. Otrzymałem odpowiedź z KOPIPOL'u, Pytania o możliwości uzyskania wynagrodzenia autorskiego czyli list do stowarzyszenia KOPIPOL), a przecież Na świecie są miliardy twórców. Jest przychód. Miliardy twórców nie otrzymują wynagrodzenia, więc gdzie "wpada" ten przychód, o którym tu mowa? Hmmm...

Co do nowego postępowania przeciwko ZAIKS: na stronie Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów opublikowano notatkę prasową pt. Artyści pod ochroną, a w tej notatce czytamy:

Od kilku lat UOKiK przygląda się praktykom organizacji chroniących prawa autorskie. Monitoruje również rynek fonograficzny. Kolejne postępowanie antymonopolowe wszczęto przeciwko Stowarzyszeniu Autorów ZAIKS

Stowarzyszenie Autorów ZAiKS chroni prawa autorskie, reprezentuje oraz udziela pomocy w ich realizowaniu zarówno swoim członkom, jak i osobom, które nimi nie są. Wątpliwości Prezesa Urzędu wzbudziły zasady, na jakich autorzy niebędący członkami stowarzyszenia mogą zrezygnować z jego usług. Zgodnie ze złożonym przez nich oświadczeniem przenoszą swoje auorskie prawa majątkowe na pięć lat. Do końca tego terminu umowa nie może zostać rozwiązana, pomimo złożenia wypowiedzenia. Zdaniem UOKiK opisana praktyka może utrudniać autorom przekazanie, w dogodnym dla nich momencie, zarządu autorskimi prawami majątkowymi innym organizacjom, a w efekcie ograniczać konkurencję.

Wszczęte przez Urząd we wrześniu postępowanie prowadzone jest także na podstawie przepisów wspólnotowych. Istnieje bowiem ryzyko, że działanie stowarzyszenia wpływa na rynek Unii Europejskiej ograniczając konkurencję między przedsiębiorcami z państw członkowskich. Jeśli zarzuty przeciwko ZAiKS potwierdzą się, Urząd może nałożyć na stowarzyszenie karę pieniężną w wysokości do 10 proc. ubiegłorocznego przychodu.

To już kolejne działania podjęte przeciwko związkowi. W 2004 roku, w wyniku postępowania prowadzonego na wniosek zespołu Brathanki, Prezes UOKiK nałożył na stowarzyszenie 500 tys. zł kary za stosowanie praktyk ograniczających konkurencję. Organizacja wymagała niekorzystnego dla autorów wyłącznego upoważnienia do zarządzania prawami do ich utworów na wszystkich polach eksploatacji. Ograniczano w ten sposób twórcy swobodę prowadzenia działalności – przede wszystkim wolność wyboru, która organizacja i na jakich obszarach związanych z ochroną praw autorskich będzie go reprezentować. ZAiKS odwołał się od decyzji Prezesa UOKiK. Rozstrzygnięcie Urzędu podtrzymał Sąd Ochrony Konkurencji i Konsumentów oraz Sąd Apelacyjny. Obecnie sprawę rozpatruje Sąd Najwyższy na skutek złożonej przez stowarzyszenie skargi kasacyjnej.

Ponadto w czerwcu uprawomociła się decyzja Prezesa UOKiK z 2002 roku. Stwierdził w niej, że ZAiKS nadużył pozycji dominującej poprzez uzależnianie wydania zgody na korzystanie z utworów od poniesienia przez producenta kosztu wytworzenia hologramu.

Warto przypomnieć, że przedmiotem zainteresowania Urzędu była również działalność innych organizacji zbiorowego zarządzania. We wrześniu 2006 roku Prezes UOKiK wszczął trzy postępowania antymonopolowe przeciwko Związkowi Polskich Artystów Fotografików ZPAF, Związkowi Stowarzyszeń Artystów Wykonawców STOART oraz Stowarzyszeniu Artystów Wykonawców Utworów Muzycznych i Słowno-Muzycznych SAWP. Urząd zakwestionował żądanie od twórców i artystów powierzenia organizacjom ochrony praw autorskich w pełnym zakresie, a nie tylko w odniesieniu do niektórych pól eksploatacji. Prezes UOKiK wydał decyzję, w której stwierdził stosowanie takich niedozwolonych praktyk przez ZPAF. Postępowanie przeciwko dwóm pozostałym organizacjom nadal trwa, przy czym SAWP postawiono dodatkowo zarzut dotyczący – podobnie jak w przypadku ZAiKS – niekorzystnych dla artystów zasad rezygnacji z usług SAWP.

Urząd przyjrzał się ponadto konkurencji na rynku fonograficznym stwierdzając, że w znacznym stopniu o jego kształcie przesądza oligopolistyczna struktura – udział rynkowy czterech największych koncernów wynosi ponad 75 proc. Ich pozycję wzmacnia wspólny system dystrybucji, który umożliwia im sprzedaż nie tylko własnych nagrań muzycznych, ale również kilkuset mniejszych producentów. Dzięki temu cztery podmioty kontrolują większość rynku. Konkurencji nie sprzyja ponadto kształt rynku detalicznego, na którym ponad 70 proc. dystrybucji nagrań odbywa się przede wszystkim poprzez sieci specjalistyczne, RTV i AGD oraz sklepy wielkopowierzchniowe. W rezultacie mniejsi producenci, chcąc dotrzeć do masowego klienta, zmuszeni są do korzystania z pośrednictwa największych koncernów.

Z badania Urzędu wynika również, że placówki detaliczne mogą kupować produkty rynkowych leaderów tylko poprzez ich domy dystrybucyjne, w wyniku czego ponoszą dodatkową opłatę w wysokości 6 proc. wartości nabywanego towaru. Niekorzystne dla rynku może wydawać się także przyznawanie niektórym sieciom detalicznym wyłączności na sprzedaż przedpremierową części albumów. Wątpliwości Prezesa UOKiK budzi także fakt, że mimo znacznego spadku sprzedaży nagrań muzycznych oraz dynamicznego rozwoju muzyki cyfrowej, nie odnotowano spadku cen płyt kompaktowych.

W serwisie UOKiK jest też Raport na temat konkurencji na krajowym rynku produkcji i dystrybucji nagrań muzycznych.

O działaniach UOKiK są też relacje w innych mediach:

Piotr VaGla Waglowski

VaGla
Piotr VaGla Waglowski - prawnik, publicysta i webmaster, autor serwisu VaGla.pl Prawo i Internet. Członek Rady ds Cyfryzacji przy Ministrze Cyfryzacji, ekspert w Departamencie Oceny Ryzyka Regulacyjnego Ministerstwa Rozwoju, felietonista miesięcznika "IT w Administracji" (wcześniej również felietonista miesięcznika "Gazeta Bankowa" i tygodnika "Wprost"). Uczestniczył w pracach Obywatelskiego Forum Legislacji, działającego przy Fundacji im. Stefana Batorego w ramach programu Odpowiedzialne Państwo. W 1995 założył pierwszą w internecie listę dyskusyjną na temat prawa w języku polskim, Członek Założyciel Internet Society Poland, pełnił funkcję Członka Zarządu ISOC Polska i Członka Rady Polskiej Izby Informatyki i Telekomunikacji. Był również Członkiem Rady Informatyzacji przy MSWiA, członkiem Zespołu ds. otwartych danych i zasobów przy Komitecie Rady Ministrów do spraw Cyfryzacji oraz Doradcą społecznym Prezesa Urzędu Komunikacji Elektronicznej ds. funkcjonowania rynku mediów w szczególności w zakresie neutralności sieci. W latach 2009-2014 Zastępca Przewodniczącego Rady Fundacji Nowoczesna Polska, w tym czasie był również Członkiem Rady Programowej Fundacji Panoptykon. Więcej >>