Kara dla ZAiKS za zwlekanie ze zmianą zakwestionowanej praktyki ograniczającej konkurencję

Prezes Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów (UOKiK) uznał, że Stowarzyszenie Autorów ZAiKS nieterminowo wykonało prawomocną decyzję i w związku z opóźnieniem we wprowadzaniu zmian warunków umów Prezes UOKiK nałożył na organizację karę ponad 1,5 mln złotych (decyzja nie jest prawomocna; przysługuje od niej odwołanie do Sądu Ochrony Konkurencji i Konsumentów). To dalszy ciąg sprawy, która dotyczy postępowania antymonopolowego wszczętego na wniosek członków zespołu muzycznego „Brathanki” (por. Po trzech latach od decyzji - "Brathanki" prawomocne).

W 2004 roku Prezes Urzędu wydał decyzję uznającą za praktyki ograniczające konkurencję "wymuszanie przez ZAiKS udzielania wyłącznego upoważnienia do zarządzania prawami do tych utworów łącznie w zakresie publicznego wykonania, nagrań mechanicznych oraz emisji w radiu i telewizji". Prezes Urzędu nałożył wówczas na ZAiKS karę w wysokości 500 tys. zł. Następnie rozpoczęła się bitwa sądowa w kolejnych instancjach. Wreszcie, w grudniu 2007 roku Sąd Najwyższy oddalił skargę kasacyjną Stowarzyszenia Autorów ZAiKS, w efekcie czego Decyzja Prezesa Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów z 2004 roku uprawomocniła się.

Jednak ZAiKS zwlekał z jej wykonaniem do momentu wszczęcia kolejnego postępowania, którego efektem jest ostatnia decyzja z 24 czerwca 2008 r. (decyzja nr RWA - 19/2008 (PDF)):

Na podstawie art. 107 ustawy z dnia 16 lutego 2007 r. o ochronie konkurencji i konsumentów (Dz. U. Nr 50, poz. 331 z późn. zm.) i stosownie do art. 33 ust. 6 tej ustawy i § 7 rozporządzenia Prezesa Rady Ministrów z dnia 17 lipca 2007 r. w sprawie określenia właściwości miejscowej i rzeczowej delegatur Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów (Dz. U. Nr 134 poz. 939), po przeprowadzeniu postępowania wszczętego z urzędu;

– w imieniu Prezesa Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów:

nakłada się na Stowarzyszenie Autorów ZAiKS w Warszawie karę pieniężną płatną do budżetu państwa w wysokości 1.565.334 zł (słownie: jeden milion pięćset sześćdziesiąt pięć tysięcy trzysta trzydzieści cztery złote), co stanowi równowartość 437.000 euro, tj. 1.000 euro za każdy z 437 dni zwłoki, licząc od dnia 31 stycznia 2007 r. do dnia 11 kwietnia 2008 r., w wykonaniu prawomocnej decyzji Prezesa UOKiK nr RWA-21/2004 z dnia 16 lipca 2004 r. w części dotyczącej nakazania zaniechania nadużywania przez Stowarzyszenie Autorów ZAiKS pozycji dominującej na krajowym rynku zbiorowego zarządzania prawami autorskimi do utworów muzycznych.

Na stronach UOKiK można przeczytać dziś w notatce prasowej, pt. ZAiKS ukarany:

Stowarzyszenie odwołało się od decyzji Prezesa UOKiK do wszystkich instancji – bezskutecznie. Kolejne sądy potwierdziły ustalenia Urzędu. Decyzja stała się prawomocna i ZAiKS powinien niezwłocznie ją wykonać – czyli zmienić warunki umów oraz poinformować wszystkich swoich klientów o możliwości podpisania aneksu do umowy na nowych zasadach. Ponadto Stowarzyszenie było zobligowane do zapłaty kary finansowej. W styczniu 2008 roku ZAiKS wpłacił nałożoną sankcję, jednak nie zmienił w pełni zakwestionowanej praktyki.

W związku z tym Prezes UOKiK ukarał Stowarzyszenie za niewykonanie decyzji w terminie. W tym przypadku okresem wystarczającym na wprowadzenie stosownych zmian były dwa miesiące od uprawomocnienia się decyzji. Z informacji zebranych przez Urząd wynika, że ZAiKS uporczywie i długotrwale zwlekał z wprowadzeniem zmian. Pierwsze realne prace rozpoczęto dopiero po upływie pięciu miesięcy od uprawomocnienia decyzji, a pełne jej wykonanie nastąpiło po siedemnastu miesiącach na skutek wszczętego przez Urząd postępowania.

Urząd nie kwestionuje faktu, że działalność organizacji zbiorowego zarządzania służy interesom artystów. Samodzielne wykonywanie swoich praw na wszystkich polach eksploatacji może być bardzo trudne, stąd też twórcy chętnie powierzają reprezentowanie swoich interesów organizacjom. Stowarzyszenia branżowe powołane w celu ochrony interesów swoich członków, nie mogą jednocześnie ograniczać ich praw. Wykorzystywanie pozycji rynkowej – w tym wypadku przez stowarzyszenia –poprzez narzucanie niekorzystnych warunków umów umowy jest niezgodne z prawem. W takich sytuacjach musi wkroczyć Urząd Ochrony Konkurencji i Konsumentów. Dzięki naszym staraniom udało się doprowadzić do zmiany nieuczciwych praktyk – autorzy zyskali większą swobodę dysponowania swoimi prawami.

Zgodnie z prawem Prezes UOKiK może nałożyć na przedsiębiorcę karę finansową w wysokości do 10 tys. euro za każdy dzień zwłoki w wykonaniu decyzji. W tym przypadku nałożono sankcję w wysokości 1000 euro za każdy dzień co łącznie daje kwotę 1 565 334 zł.

Decyzja nie jest prawomocna. Przysługuje od niej odwołanie do Sądu Ochrony Konkurencji i Konsumentów.

To nie jest pierwsze postępowanie prowadzone przez UOKiK w sprawie organizacji zarządzających prawami autorskimi. W lutym 2008 roku Prezes Urzędu uznał, że Związek Stowarzyszeń Artystów Wykonawców (STOART) naruszył prawo ograniczając artystom możliwość powierzenia zarządu prawami autorskimi w odniesieniu do wybranych pól eksploatacji. Ponadto obecnie UOKiK prowadzi cztery postępowania antymonopolowe, w których kwestionuje praktyki ZAiKS, Stowarzyszenia Filmowców Polskich oraz Stowarzyszenia Artystów Wykonawców Utworów Muzycznych i Słowno-Muzycznych (SAWP).

Z aktywności UOKiK w obszarze prawa autorskiego warto jeszcze przypomnieć: Okładki płyt i wymuszona zmiana praktyki Warnera, co poskutkowało zmianą praktyki wydawcy: Decyzja w sprawie okładek płyt Warnera (niektórzy inni zmienili praktykę samodzielnie, nie czekając na rozpoczęcie działań Urzędu wobec nich: Dwa postępowania w sprawie informacji na opakowaniach płyt DVD.

Odnośnie ostatniej decyzji UOKiK: to nie jedyne kłopoty organizacji zbiorowego zarządzania prawami autorskimi. Mają one również problemy na gruncie prawa podatkowego: Interpelacja w sprawie "potraktowania ZAiKS jak podmiot gospodarczy" i obciążenia podatkiem VAT