ETPCz o inwigilacji obywateli, prawach człowieka i bułgarskiej ustawie

Należy odnotować orzeczenie Europejskiego Trybunału Praw Człowieka w sprawie Europejskiego Stowarzyszenia na rzecz Integracji przeciwko Bułgarii (skarga nr 62540/00), które to orzeczenie zapadło 28 czerwca 2007 roku, a więc już jakiś czas temu. Sprawa rozpatrywana przez ETPCz dotyczyła inwigilacji obywateli (co w kontekście tego serwisu należy powiązać z problemem retencji danych telekomunikacyjnych). Trybunał uznał, że w związku z obowiązywaniem bułgarskiej ustawy doszło do naruszenia art. 8 (prawo do poszanowania życia prywatnego i rodzinnego) i art. 13 (prawo do skutecznego środka odwoławczego) Konwencji o ochronie praw człowieka i podstawowych wolności.

Rozstrzygnięcie w sprawie The Association for European Integration and Human Rights i Ekimdzhiev przeciwko Bułgarii (orzeczenie – 28 czerwca 2007 r., Izba (Sekcja V), skarga nr 62540/00) - dostępne jest w internecie: JUDGMENT, STRASBOURG, 28 June 2007 (a także w innych miejscach). Przedmiotem oceny Trybunału była bułgarska ustawa dotycząca inwigilacji obywateli (w angielskojęzycznych dokumentach Trybunału przywoływana jako the Special Surveillance Means Act of 1997). O rozstrzygnięciu można przeczytać w publikacjach prasowych, np. w Rzeczpospolitej: Jakie powinno być prawo, które dopuszcza inwigilację.

W tym ostatnim tekście przywołano główne tezy rozstrzygnięcia, które odnoszą się do standardów przyjmowanego przez państwo prawa, a dotyczącego inwigilacji obywateli:

Przede wszystkim prawo musi być wystarczająco jasne, dając obywatelom odpowiednie wskazówki, w jakich warunkach i okolicznościach władze mogą korzystać z tajnej i potencjalnie niebezpiecznej ingerencji w prawo do poszanowania życia prywatnego i korespondencji.

Aby uniknąć nadużywania inwigilacji, muszą istnieć chroniące przed nimi minimalne zabezpieczenia. W ustawie należy więc:

• określić naturę przestępstw, w związku z którymi może być wydana zgoda na inwigilację,
• zdefiniować kategorię osób, których korespondencja może być monitorowana,
• wskazać maksymalny okres monitoringu oraz procedurę zbierania, korzystania i przechowywania uzyskanych danych,
• ustalić środki zabezpieczenia danych przy przekazywaniu ich innym podmiotom,
• podać okoliczności, w których dane mogą lub muszą być usunięte, a zapisy zniszczone.

Poza tym – ze względu na brak publicznej kontroli oraz ryzyko nadużycia władzy – prawo musi zapewniać pewną ochronę przed arbitralną ingerencją. A to oznacza istnienie odpowiednich i skutecznych gwarancji przed nadużyciami.
(...)

W efekcie rozpatrzenia skargi i oceny zgromadzonego materiału Trybunał uznał, że doszło do naruszenia art. 8 oraz art. 13 Konwencji, ale nie doszukał się naruszenia art. 6 § 1 Konwencji (prawo do rzetelnego procesu sądowego). Przy okazji tej sprawy potwierdzono prawo stowarzyszenia do występowania przed Trybunałem w sprawie np. inwigilacji obywateli, co może zrobić na podstawie art. 34 Konwencji ("Trybunał może przyjmować skargi każdej osoby, organizacji pozarządowej lub grupy jednostek, która uważa, że stała się ofiarą naruszenia przez jedną z Wysokich Układających się Stron praw zawartych w Konwencji lub jej protokołach. Wysokie Układające się Strony zobowiązują się nie przeszkadzać w żaden sposób skutecznemu wykonywaniu tego prawa").

W notatce prasowej opublikowanej po rozstrzygnięciu czytamy:

(...)
The Court concluded that Bulgarian law did not provide sufficient guarantees against the risk of abuse inherent in any system of secret surveillance and that it did not provide effective remedies against the use of special means of surveillance. It therefore held unanimously that there had been a violation of Articles 8 and 13. The Court further held unanimously that there had been no violation of Article 6 § 1. The Court awarded the applicants, jointly, EUR 1,000 for costs and expenses. (The judgment is available only in English.)