Interpelacja w sprawie spamu

Dopiero teraz się zorientowałem, że miała miejsce interpelacja poselska w sprawie spamu

Interpelacja nr 5532: "w sprawie wysyłania internautom niezamówionych spamów" podpisana przez Posłów: Adama Ołdakowskiego oraz Marię Zbyrowską (Samoobrona) w dniu 7 listopada 2003 r. Dostępna jest również odpowiedź Cezarego Banasińskiego - prezesa Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów, która wpłynęła dnia 9 grudnia 2003, a została ogłoszona 18 grudnia 2003 roku na 64 posiedzeniu.

Interpelacja nr 5532 do prezesa Rady Ministrów w sprawie wysyłania internautom niezamówionych spamów

"Szanowny Panie Premierze! Nagminne stało się wysyłanie pocztą elektroniczną niezamówionych materiałów reklamowych. Tego typu praktyki naruszają zbiorowe interesy konsumentów, którzy prawie każdego dnia zasypywani są informacjami niezamówionymi.

Dla zdecydowanej większości użytkowników Internetu spam jest zmorą poczty elektronicznej. W niezabezpieczonej przed spamem skrzynce może dziennie pojawiać się od kilku do kilkudziesięciu tego rodzaju listów. Internauci bombardowani są przez e-maile reklamujące m.in. usługi, kredyty ratalne itp.

W świetle prawa rozsyłanie przez różne firmy i instytucje materiałów, które zawierają treści np. reklamowe, oferty szkoleń, jest zabronione, jeżeli użytkownik poczty elektronicznej nie wyraził na to zgody.

Panie Premierze! Może należałoby pójść w ślady Stanów Zjednoczonych, gdzie obowiązują przepisy blokujące wysyłanie spamów uciążliwych dla odbiorcy, niechcianych i bardzo często opatrzonych fałszywymi adresami nadawcy wiadomości.

Z uwagi na powyższe oraz w trosce o dobro użytkowników poczty elektronicznej zobowiązany jestem do zadania Panu Premierowi pytań, na które oczekuję odpowiedzi:

1. Czy zamierza Pan przedsięwziąć kroki zmierzające do blokady wysyłania spamów do internautów, którzy nie wyrazili na to zgody?

2. Czy Urząd Ochrony Konkurencji i Konsumentów mógłby szybciej reagować na sygnały zgłaszane przez internautów dotyczące niezamówionych spamów?

Z poważaniem
Posłowie Adam Ołdakowski
i Maria Zbyrowska
Bartoszyce, dnia 7 listopada 2003 r.
"

Odpowiedź prezesa Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów - z upoważnienia prezesa Rady Ministrów - na interpelację nr 5532 w sprawie wysyłania internautom niezamówionych spamów

"Szanowny Panie Marszałku! W związku z upoważnieniem Prezesa Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów do udzielenia odpowiedzi na interpelację posłów Adama Ołdakowskiego i Marii Zbyrowskiej w sprawie wysyłania internautom niezamówionych informacji handlowych (sygn. pisma SSP-4401-704/03), niniejszym przedstawiam istotne w przedmiotowej mierze wyjaśnienia, jak też krótką prezentację istniejącego w omawianym zakresie stanu prawnego.

W ramach przygotowań Polski do członkostwa w Unii Europejskiej do prawa polskiego wdrożone zostały m.in. unijne standardy w zakresie handlu elektronicznego. Podstawę tej implementacji stanowi przede wszystkim uchwalona w dniu 18 lipca 2002 r. ustawa o świadczeniu usług drogą elektroniczną (Dz.U. Nr 144, poz. 1204), transponująca postanowienia Dyrektywy Rady i Parlamentu Europejskiego nr 2000/31/EC, z dnia 8 czerwca 2000 r., w sprawie niektórych prawnych aspektów usług społeczeństwa informacyjnego w ramach wolnego rynku (zwana dalej dyrektywą o handlu elektronicznym).

Zgodnie z argumentacją wskazaną w uzasadnieniu do projektu ww. ustawy cytowana regulacja stanowi wypełnienie zadań ustawodawczych sformułowanych w dokumencie ePolska, stanowiącym plan działań na rzecz rozwoju społeczeństwa informacyjnego w Polsce na lata 2001-2006 (przyjętym przez Radę Ministrów 11 września 2001 r.) oraz w dokumencie realizującym program ˝Przedsiębiorczość - Rozwój - Praca˝. Celem wprowadzenia regulacji prawnych sformułowanych w ustawie, zgodnie z przyjętymi założeniami, było ponadto:

1. usunięcie luki prawnej w zakresie unormowania usług świadczonych drogą elektroniczną,

2. wdrożenie regulacji unijnych w harmonizowanej materii oraz

3. zapewnienie użytkownikom korzystającym z komunikacji elektronicznej minimalnych gwarancji w zakresie ochrony prywatności.

Ustawa o świadczeniu usług drogą elektroniczną stanowi pierwszy krok w drodze do uregulowania niezmiernie trudnej materii, jaką niewątpliwie stanowią zagadnienia związane z szeroko rozumianym handlem elektronicznym; stanowi też ona pierwszą próbę znalezienia ˝lekarstwa˝ na coraz bardziej widoczny na całym świecie problem spamu - w rozumieniu przepisów cytowanej ustawy.

Należy podkreślić, iż omawiana regulacja stanowi w dużej mierze odzwierciedlenie postanowień dyrektywy o handlu elektronicznym i jako taka, przy ocenie przyjętych w niej rozwiązań, nie powinna podlegać żadnym istotnym modyfikacjom. W zakresie ciążących na Polsce zobowiązań istotne jest bowiem jak najpełniejsze przybliżenie (zintegrowanie) rozwiązań przyjmowanych w każdym z państw członkowskich Unii Europejskiej, co w perspektywie ma ułatwić skuteczną, wspólną walkę z niepożądanym zjawiskiem, jakim jest spam.

Nasilające się współcześnie różnego rodzaju działania spamerskie, często fikcyjnych przedsiębiorców, wbrew istniejącej opinii, paraliżują nie tylko europejskie, ale również amerykańskie systemy informatyczne, a w konsekwencji - negatywnie wpływają na sytuację ekonomiczną wszystkich krajów borykających się z tym zagadnieniem. W związku z ogromną skalą problemu na arenie międzynarodowej podejmowane są systematyczne wysiłki mające na celu znalezienie efektywnego rozwiązania tej niewątpliwie istotnej kwestii. W ramach spotkań państw członkowskich OECD podejmowane są szerokie dyskusje i poszukiwane są skuteczne rozwiązania problemu spamingu w internecie. W związku z aktualnością problemu również na kolejne spotkanie krajów członkowskich OECD zaplanowane zostały dalsze dyskusje, jak też wymiana doświadczeń między zainteresowanymi krajami w zakresie tej tematyki (odpowiadając na propozycję ˝prezydencji˝, Polska zgłosiła wolę uczestniczenia przy organizowaniu następnego spotkania grupy roboczej w tym przedmiocie). Podobne działania, m.in. w ramach spotkań grup roboczych i szkoleń, podejmowane są również w ramach instytucji Unii Europejskiej.

Należy nadmienić, iż problem spamu stanowi również systematyczne źródło dyskusji toczących się w ramach spotkań grupy państw tworzących organizację występującą pod nazwą ICPEN (International Consumer Protection and Enforcement Network), której Polska jest stałym członkiem. Na ostatnim spotkaniu grupy w Helsinkach problem spamu był przedmiotem podjętej przez delegacje zgromadzonych krajów debaty. W ramach prowadzonych dyskusji, jak też zaprezentowanych materiałów badawczych, delegacje krajów wymieniły informacje, m.in. dotyczące efektów podejmowanych przeciwko spamerom działań korygujących i sankcjonujących. Przedstawiciele zebranych delegacji (w tym również Federal Trade Comision z USA) potwierdziły wciąż rosnący i jednocześnie daleki od satysfakcjonującego uregulowania problem zjawiska spamu.

Oceniając efekty przeprowadzonych dyskusji, przedstawiające skalę problemu, należy podkreślić, iż niewłaściwe jest przyjmowanie złudnego mniemania, w świetle którego problem spamu ma charakter jedynie europejski, a rozwiązania wprowadzane w USA stanowią ostateczne rozwiązanie problemu i jako takie powinny zastąpić wprowadzane w Polsce standardy unijne. Niewątpliwie istotne jest natomiast czerpanie korzyści z doświadczeń administracji amerykańskiej, z których też Polska korzysta i będzie korzystać w przyszłości.

Mając na względzie powyższe należy uznać, iż zagadnienie poruszone w pytaniu złożonym na ręce Pana Marszałka przez posła Adama Ołdakowskiego oraz posłankę Marię Zbyrowską nie stanowi wyłącznie problemu Polski Jest ono przedmiotem systematycznych zmagań oraz współpracy wielu państw borykających się z tożsamymi dylematami na arenie międzynarodowej. W tym też kierunku coraz częściej podejmowane będą stosowne działania prawne, nie tylko ze strony Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów, lecz (jak można przypuszczać) również organów ścigania. Należy ponadto domniemywać, iż stopniowo zauważalny powinien być systematyczny wzrost świadomości prawnej na temat charakteru i możliwości zwalczania zjawiska spamingu wśród wszystkich użytkowników Internetu (zarówno działających ˝w sieci˝ przedsiębiorców, jak też konsumentów).

Odnosząc się do istniejącego w Polsce porządku prawnego, należy podkreślić, iż obowiązująca od dnia 1 marca 2003 r. ustawa o świadczeniu usług drogą elektroniczną jest regulacją o tyle nową, iż na obecnym etapie trudno jest ocenić jej skuteczność nie tylko w zwalczaniu problemu spamu, ale również regulacji samej problematyki świadczenia usług drogą elektroniczną. Niewątpliwe mając na względzie trwające wciąż prace nad poszukiwaniem efektywnych rozwiązań w omawianej materii, jak też sugerowane przez ekspertów unijnych braki przy porównaniu materii ustawy do materii dyrektywy o handlu elektronicznym, w przepisach ustawy będą zachodziły zmiany mające na celu uczynienie z tej regulacji skutecznego i kompleksowego mechanizmu ochronnego. Do tego typu posunięć należy m.in. zaliczyć efekty spotkań z ekspertami z krajów unijnych, odbywających się również w Urzędzie Ochrony Konkurencji i Konsumentów, podczas których specjaliści, m.in. z Francji i Austrii, prezentowali osiągnięcia ich ustawodawców w regulowaniu zagadnień usług świadczonych w Internecie. Wspomnieć należy jedynie o warsztatach z dnia 18 listopada br. na temat wdrożenia do prawa polskiego dyrektywy o handlu elektronicznym, podczas których Pani Daniela Zimmer z Austriackiej Federalnej Izby Pracowników zaprezentowała zebranym uczestnikom opinię na temat implementacji przez Polskę dyrektywy o handlu elektronicznym, z wyszczególnieniem praktycznych problemów z jej stosowaniem, jak też merytorycznych braków w polskiej regulacji. Mając na względzie sugerowane luki w ustawodawstwie krajowym, należy spodziewać się istotnych zmian w tej mierze.

W związku z przedłożonym pytaniem odnoszącym się do istniejących metod przeciwdziałania i penalizowania zjawiska spamu należy wyjaśnić, iż postanowienia ustawy o świadczeniu usług drogą elektroniczną przewidują w tym względzie expressis verbis dwie możliwości. Zastosowanie tych środków, jak też całej regulacji, podlega jednak pewnym ograniczeniom (których ze względu na zakres niniejszego wystąpienia nie sposób zaprezentować) w związku z zawężonym zdefiniowaniem w ustawie kluczowego pojęcia, jakim jest ˝informacja handlowa˝ (w dyrektywie sformułowano pojęcie ˝komunikacji handlowej˝), jak też wprowadzonymi wyłączeniami, w ramach których ustawa w ogóle nie będzie miała zastosowania.

W przypadkach, w których zastosowanie ustawy zostało wyłączone, możliwe jest jednak zastosowanie narzędzi, jakie przewidują przepisy kodeksu cywilnego w zakresie ochrony dóbr osobistych.

W świetle art. 10 ustawy o świadczeniu usług drogą elektroniczną zakazane jest przesyłanie niezamówionej informacji handlowej skierowanej do oznaczonego odbiorcy za pomocą środków komunikacji elektronicznej, w szczególności poczty elektronicznej. Działanie takie stanowi, zgodnie z ustawą, czyn nieuczciwej konkurencji w rozumieniu przepisów ustawy z dnia 16 kwietnia 1993 r. o zwalczaniu nieuczciwej konkurencji (Dz.U. Nr 47, poz. 211 ze zm.), uruchamiający działanie m.in. Prezesa Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów.

Z drugiej strony ustawodawca, mając na względzie ochronę konsumentów indywidualnie pokrzywdzonych nielegalną praktyką spamerów, kwalifikuje ww. działanie jako wykroczenie, zagrożone karą grzywny, ścigane na wniosek pokrzywdzonego (art. 24 ustawy), w trybie postępowania w sprawach o wykroczenia. Za istotne należy uznać przyznane ww. organom kompetencje do eliminowania zjawiska spamu wobec faktu, iż na mocy uprawnień ustawowych Prezes Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów podejmuje działania tylko, gdy naruszony lub zagrożony jest interes publiczny. Taka sytuacja nie zachodzi jednak w każdym przypadku, w którym naruszony zostaje interes indywidualnego pokrzywdzonego.

Ze swojej strony UOKiK podejmuje nieustanne działania w kierunku nadzorowania prawidłowości funkcjonowania na rynku przedsiębiorców, w kontekście stosowania praktyk naruszających zbiorowe interesy konsumentów, jak też praktyk polegających na nadużywaniu pozycji dominującej. Jednakże, ze względu na fakt, iż obecnie nie istnieje w Urzędzie żadna wyodrębniona jednostka zajmująca się wyłącznie zagadnieniami handlu elektronicznego, nie sposób w formie kompleksowej podjąć się wszelkich niezbędnych działań eliminujących problematyczną materię.

W uzupełnieniu podanych informacji należy jednakże podkreślić, iż w miarę posiadanych możliwości Prezes Urzędu podejmuje działania w kierunku wyeliminowania praktyk polegających na wysyłaniu konsumentom niezamówionych informacji handlowych, o czym świadczyć powinna m.in. wydana w dniu 30 września 2003 r. w imieniu Prezesa Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów, przez Delegaturę UOKiK w Lublinie, decyzja o nr 29/03. Wydana na podstawie art. 23 c ust. 1 i 2 ustawy z dnia 15 grudnia 2000 r. o ochronie konkurencji i konsumentów (Dz.U. z 2003 r. Nr 86, poz. 804 ze zm.) decyzja uznaje wysyłanie niezamówionych informacji handlowych za praktykę naruszającą zbiorowe interesy konsumentów i nakazuje przedsiębiorcy zaniechanie jej stosowania.

Mając na względzie powyższe, uprzejmie informuję, iż bezprawne działania przedsiębiorców, polegające na wysyłaniu na indywidualne konta poczty elektronicznej konsumentów niepożądanych informacji o charakterze handlowym, nie pozostają bez odzewu Prezesa Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów, jako organu powołanego do przeciwdziałania tego typu nielegalnym praktykom. Jednocześnie, w świetle cytowanych wyżej regulacji należy jeszcze raz podkreślić, iż istotne znaczenie - dla wyeliminowania tego typu praktyk - będą miały rezultaty działań podejmowanych przez krajowe organy ścigania. W tym aspekcie za kluczową należy również uznać funkcję, jaką przy prawidłowym korzystaniu z usług świadczonych za pomocą Internetu, pełni wysoka świadomość konsumentów zarówno co do zakresu przysługujących im uprawnień, jak też co do minimalnych zachowań ochronnych i zapobiegawczych, jakie przy korzystaniu z tego typu usług muszą być zachowane.

Z wyrazami szacunku
Prezes UOKiK
Cezary Banasiński
Warszawa, dnia 8 grudnia 2003 r.
"

Piotr VaGla Waglowski

VaGla
Piotr VaGla Waglowski - prawnik, publicysta i webmaster, autor serwisu VaGla.pl Prawo i Internet. Członek Rady ds Cyfryzacji przy Ministrze Cyfryzacji, ekspert w Departamencie Oceny Ryzyka Regulacyjnego Ministerstwa Rozwoju, felietonista miesięcznika "IT w Administracji" (wcześniej również felietonista miesięcznika "Gazeta Bankowa" i tygodnika "Wprost"). Uczestniczył w pracach Obywatelskiego Forum Legislacji, działającego przy Fundacji im. Stefana Batorego w ramach programu Odpowiedzialne Państwo. W 1995 założył pierwszą w internecie listę dyskusyjną na temat prawa w języku polskim, Członek Założyciel Internet Society Poland, pełnił funkcję Członka Zarządu ISOC Polska i Członka Rady Polskiej Izby Informatyki i Telekomunikacji. Był również Członkiem Rady Informatyzacji przy MSWiA, członkiem Zespołu ds. otwartych danych i zasobów przy Komitecie Rady Ministrów do spraw Cyfryzacji oraz Doradcą społecznym Prezesa Urzędu Komunikacji Elektronicznej ds. funkcjonowania rynku mediów w szczególności w zakresie neutralności sieci. W latach 2009-2014 Zastępca Przewodniczącego Rady Fundacji Nowoczesna Polska, w tym czasie był również Członkiem Rady Programowej Fundacji Panoptykon. Więcej >>