Dla wszystkich bojących się ABW

Wiele doniesień mediów mówi o aktywności Agencji Bezpieczeństwa Wewnętrznego związanej ze stosowaniem przepisów rozporządzenia do art. 40 ust. 3 prawa telekomunikacyjnego. Tymczasem obowiązuje już dużo ciekawsze rozporządzenie wydane do art. 242 kodeksu postępowania karnego - tam nie mówi się jedynie o operatorach...

Mam na myśli rozporządzenie Ministra Sprawiedliwości z dnia 24 czerwca 2003 roku w sprawie sposobu technicznego przygotowania sieci służących do przekazywania informacji, do kontroli przekazów informacji oraz sposobu dokonywania, rejestracji, przechowywania, odtwarzania i niszczenia zapisów z kontrolowanych przekazów...

Obowiązane są czynić zadość obowiązkom w tym zakresie urzędy, instytucje oraz podmioty prowadzące działalność w dziedzinie poczty lub działalność telekomunikacyjną... nie tylko operatorzy.

ABW uspakaja w tekście: IDG

Zobacz również felieton: Warto wiedzieć co w trawie piszczy

Projekt
z dnia 17 kwietnia 2003r.

ROZPORZĄDZENIE
MINISTRA SPRAWIEDLIWOŚCI
z dnia ............................................
w sprawie kontroli rozmów telefonicznych lub innych przekazów informacji.

Na podstawie art. 242 ustawy z dnia 6 czerwca 1997r. - Kodeks postępowania karnego (Dz. U. Nr 89, poz. 555 i Nr 160, poz. 1083, z 1999r. Nr 83, poz. 931, z 2000r. Nr 50, poz. 580, Nr 62, poz. 717, Nr 73, poz. 852, Nr 93, poz. 1027 i Nr 120, poz. 1268, z 2001r. Nr 98, poz. 1071 i Nr 106, poz. 1194 oraz z 2002r. Nr 74, poz. 676 i Nr 200, poz. 1679.) zarządza się, co następuje:

§ 1. Rozporządzenie określa sposób technicznego przygotowania sieci służących do przekazywania informacji, do kontroli rozmów telefonicznych lub innych przekazów informacji dokonywanych z wykorzystaniem tych sieci oraz sposób dokonywania, rejestracji, przechowywania, odtwarzania i niszczenia zapisów z kontrolowanych rozmów telefonicznych oraz treści innych rozmów lub przekazów informacji, w tym korespondencji przesyłanej pocztą elektroniczną.

§ 2. 1. Operator sieci służącej do przekazywania informacji ma obowiązek przygotowania sieci do przeprowadzania kontroli rozmów telefonicznych i innych przekazów informacji, w tym korespondencji przesyłanej drogą elektroniczną, dokonywanych z wykorzystaniem tej sieci oraz przygotowania sieci do utrwalania treści takich rozmów i przekazów, w sposób uniemożliwiający utratę, zniekształcenie i nieuprawnione ujawnienie kontrolowanych rozmów i innych przekazów informacji lub ich utrwalonych treści.

2. Przygotowanie, o którym mowa w ust. 1, polega na utworzeniu systemu dostępu do treści rozmów telefonicznych i treści innych przekazów informacji umożliwiającego:
1) wprowadzanie do systemu danych identyfikujących użytkownika sieci,
2) ujmowanie sygnałów,
3) odbiór sygnałów i dokonywania zapisu treści rozmów lub innych przekazów informacji.

3. System, o którym mowa w ust. 2, powinien zapewniać niezwłoczne przeprowadzenie kontroli rozmowy telefonicznej lub innego przekazu informacji i danych im towarzyszących, właściwych dla danego zespołu urządzeń telekomunikacyjnych i zasad ich współdziałania, oraz właściwą jakość przekazu.

§ 3. Czynności związane z wykonywaniem orzeczeń i zarządzeń w przedmiocie kontroli i utrwalenia rozmów telefonicznych lub innych przekazów informacji, a także związane z nimi doręczenia, powinny być realizowane w sposób przewidziany dla przekazywania informacji niejawnych opatrzonych klauzulą "poufne" chyba, że przekaz informacji będzie wymagał klauzuli wyższej.

§ 4. 1. Utrwalenia treści rozmowy telefonicznej lub innego przekazu informacji dokonuje się przy użyciu środków technicznych, przez zapis przekazywanych informacji przychodzących do lub wychodzących od określonego użytkownika sieci telekomunikacyjnej, w sposób umożliwiający ich odtworzenie przy użyciu urządzeń odtwarzających.

2. Utrwalenia dokonuje podmiot wskazany w postanowieniu sądu lub prokuratora, na nośniku umożliwiającym odtworzenie treści informacji, zwanym dalej "nośnikiem".

3. Osoba dokonująca utrwalenia treści rozmowy telefonicznej zapisuje lub oznacza na nośniku, o którym mowa w ust. 2, sygnaturę akt sprawy, w której czynność ta została zlecona, swoje imię, nazwisko i stanowisko służbowe, a także dane dotyczące podstawy utrwalania. Dotyczy to także czasu rozpoczęcia i zakończenia utrwalania.

§ 5. 1. Operator sieci telekomunikacyjnej zapewnia osobie, o której mowa w § 4 ust. 3, możliwość utrwalenia informacji przesyłanych w sieci, w sposób uniemożliwiający zapoznanie się przez tę osobę z treścią utrwalanych informacji.

2. W razie przekazywania informacji w sieci, po ich zakodowaniu przez operatora, ma on obowiązek ich udostępnienia w formie nie zakodowanej.

§ 6. Dane identyfikujące odbiorcę i nadawcę informacji, czas i miejsce jej nadania oraz odbioru mogą być utrwalane odrębnie od treści rozmów lub treści innych przekazów informacji.

§ 7. 1. W notatce urzędowej z czynności kontroli i utrwalenia, sporządzonej przez osobę upoważnioną do jej przeprowadzenia, należy zamieścić:
1) datę i miejsce sporządzenia notatki oraz sygnaturę akt sprawy,
2) imię, nazwisko i stanowisko służbowe osoby sporządzającej,
3) oznaczenie czynności ze wskazaniem podstawy jej przeprowadzenia,
4) imię i nazwisko użytkownika sieci telekomunikacyjnej lub nazwę podmiotu będącego użytkownikiem oraz dane identyfikujące urządzenie służące do przeprowadzania rozmów lub dokonywania innych przekazów informacji, których treść podlega utrwaleniu, a także, w miarę możności, dane identyfikujące urządzenia, z którymi dokonywane były połączenia,
5) rodzaj i typ aparatury utrwalającej oraz niezbędne dane o pracy urządzenia utrwalającego, w tym rodzaj i typ użytego nośnika i parametry zapisu,
6) czas rozpoczęcia i zakończenia zapisu, z zaznaczeniem, czy zostało użyte urządzenie do automatycznego uruchamiania i wyłączania aparatury,
7) dane pozwalające na identyfikację użytego nośnika,
8) w miarę potrzeby inne dane dotyczące dokonywanej czynności.

2. W razie uszkodzenia aparatury utrwalającej lub nośnika bądź ich zatrzymania w trakcie zapisu, czyni się o tym odpowiednią wzmiankę w notatce, o której mowa w ust. 1. Przepis § 4 ust. 3 stosuje się odpowiednio.

§ 8. Po zakończeniu utrwalania nośnik, na którym dokonywano zapisu, osoba, o której mowa w § 4 ust. 3, opakowuje wraz z notatką wymienioną w § 7, oznacza sygnaturą akt sprawy i przekazuje organowi zarządzającemu utrwalenie treści rozmowy telefonicznej lub innego przekazu informacji.

§ 9. 1. Operator sieci telekomunikacyjnej zapewnia rejestrację faktu przeprowadzenia kontroli rozmowy telefonicznej i innego przekazu informacji, gromadząc dane o przeprowadzonych kontrolach.

2. Dane te obejmują:
1) sygnaturę akt sprawy i datę wydania postanowienia sądu lub prokuratora,
2) datę przeprowadzenia kontroli,
3) informację o podmiocie przeprowadzającym kontrolę i osobie dokonującej czynności,
4) imię i nazwisko użytkownika sieci lub nazwę podmiotu będącego użytkownikiem, w stosunku do którego zarządzono kontrolę,
5) czas dokonywania kontroli.

3. Gromadzenie, przechowywanie i udostępnianie danych, o których mowa w ust. 1 i 2, odbywa się zgodnie z przepisami dotyczącymi wiadomości, na które rozciąga się obowiązek zachowania tajemnicy państwowej, określonymi w ustawie z dnia 22 stycznia 1999r. o ochronie informacji niejawnych (Dz. U. Nr 11, poz. 95 z późn. zm.).

§ 10. 1. W protokole czynności, podczas której nastąpiło odtworzenie zapisu, zamieszcza się imię, nazwisko i stanowisko służbowe osoby dokonującej odtworzenia oraz dane, o których mowa w § 7 ust. 1 pkt 4 i 5, oraz dane dotyczące rodzaju i typu aparatury odtwarzającej. W wypadkach wydawania przez sąd lub prokuratora zgody, o której mowa w art. 237 § 6 Kodeksu postępowania karnego, należy nadto zamieścić w protokole datę jej wydania i sygnaturę akt sprawy, w której została wydana.

2. Przy odtwarzaniu zapisu może być użyte dodatkowe urządzenie korygujące lub wzmacniające dźwięk. Należy o tym dokonać wzmianki w protokole czynności, zamieszczając w nim dane, dotyczące rodzaju i typu urządzenia korygującego i wzmacniającego dźwięk.

3. Jeżeli okaże się to konieczne dla zapewnienia bezpieczeństwa osoby, której głos lub wizerunek zostały utrwalone, sąd lub prokurator może zarządzić odtworzenie zapisu w warunkach uniemożliwiających jej rozpoznanie. Czynności tej należy dokonać w sposób zapewniający, że zapis na nośniku lub nośnik nie ulegną uszkodzeniu.

§ 11. O uszkodzeniu nośnika w związku z odtwarzaniem zapisu należy uczynić adnotację w protokole czynności. W razie uszkodzenia nośnika w innych okolicznościach, należy sporządzić odpowiednią notatkę urzędową.

§ 12. Nośnik z zapisami treści rozmów telefonicznych lub innych przekazów informacji przechowuje się i przesyła w warunkach zabezpieczających przed utratą, zniszczeniem lub uszkodzeniem, zwłaszcza przed szkodliwym działaniem środków chemicznych, czynników mechanicznych, temperatury, promieniowania, pola magnetycznego lub elektrycznego.

§ 13. 1. Zapis treści rozmowy telefonicznej lub innego przekazu informacji, którego zniszczenie sąd zarządził na podstawie art. 238 § 3 Kodeksu postępowania karnego, podlega usunięciu w sposób uniemożliwiający odtworzenie zapisu.

2. Jeżeli mimo usunięcia zapisu zachodzi możliwość jego odtworzenia, należy zarządzić fizyczne zniszczenie nośnika.

3. Z czynności usunięcia zapisu lub zniszczenia nośnika sporządza się protokół.

§ 14. Traci moc rozporządzenie Ministra Sprawiedliwości z dnia 31 sierpnia 1998r. w sprawie sposobu technicznego przygotowania sieci telekomunikacyjnej do kontroli rozmów telefonicznych oraz sposobu dokonywania, rejestracji, przechowywania, odtwarzania i niszczenia zapisów z kontrolowanych rozmów telefonicznych (Dz. U. Nr 114, poz. 739).

§ 15. Rozporządzenie wchodzi w życie z dniem 1 lipca 2003r.


A oto już działające rozporządzenie:

ROZPORZĄDZENIE MINISTRA SPRAWIEDLIWOŚCI

z dnia 24 czerwca 2003 r.

w sprawie sposobu technicznego przygotowania sieci służących do przekazywania informacji, do kontroli przekazów informacji oraz sposobu dokonywania, rejestracji, przechowywania, odtwarzania i niszczenia zapisów z kontrolowanych przekazów

(Dz. U. Nr 110, poz. 1052)

Na podstawie art. 242 ustawy z dnia 6 czerwca 1997 r. - Kodeks postępowania karnego (Dz. U. Nr 89, poz. 555, z późn. zm. 1) ) zarządza się, co następuje:

§ 1. 1. Rozporządzenie określa:

1) sposób technicznego przygotowania sieci służących do przekazywania informacji, do kontroli rozmów telefonicznych lub innych przekazów informacji dokonywanych z wykorzystaniem tych sieci, zwanych dalej "przekazami informacji";

2) sposób dokonywania, rejestracji, przechowywania, odtwarzania i niszczenia zapisów z kontrolowanych rozmów telefonicznych oraz treści innych rozmów lub przekazów informacji, w tym korespondencji przesyłanej pocztą elektroniczną, zwanych dalej "zapisami z kontrolowanych przekazów informacji".

2. Ilekroć w rozporządzeniu jest mowa o:

1) abonencie oraz o użytkowniku - rozumie się przez to abonenta oraz użytkownika, w rozumieniu ustawy z dnia 21 lipca 2000 r. - Prawo telekomunikacyjne (Dz. U. Nr 73, poz. 852, z późn. zm. 2) );

2) podmiocie uprawnionym - rozumie się przez to podmiot wskazany w postanowieniu sądu lub prokuratora o zarządzeniu kontroli przekazów informacji, o którym mowa w art. 237 § 1 lub 2 Kodeksu postępowania karnego;

3) podmiotach obowiązanych - rozumie się przez to urzędy, instytucje oraz podmioty prowadzące działalność telekomunikacyjną, o których mowa w art. 237 § 5 Kodeksu postępowania karnego.

§ 2. 1. Przygotowanie sieci służącej do przekazywania informacji, zwanej dalej "siecią", do przeprowadzania kontroli i utrwalania przekazów informacji polega na zapewnieniu przez podmiot obowiązany, eksploatujący sieć, technicznych możliwości przeprowadzenia takiej kontroli i utrwalania, w szczególności na utworzeniu technicznego systemu kontroli i utrwalania kontrolowanych przekazów informacji oraz przechowywania i niszczenia zapisów z tych przekazów, w tym posiadanych danych, o których mowa w § 5 ust. 1.

2. System, o którym mowa w ust. 1, zapewnia niezwłocznie w ciągu całej doby:

1) wprowadzanie przez podmiot obowiązany danych lub wykonywanie innych czynności niezbędnych do rozpoczęcia lub zakończenia kontroli, o której mowa w § 1 ust. 1 pkt 1;

2) przechwytywanie, odbiór, kontrolę i utrwalanie kontrolowanych przekazów informacji oraz przechowywanie zapisów z kontrolowanych przekazów informacji w taki sposób, aby nie uległy one zakłóceniu lub zniekształceniu.

3. System, o którym mowa w ust. 1, powinien zapewniać dostęp do danych identyfikujących urządzenia i sposób realizacji kontroli przekazów informacji.

§ 3. Udział pracowników podmiotów obowiązanych w realizowaniu zadań, o których mowa w § 1 ust. 1 pkt 1 i 2, wymaga posiadania przez nich poświadczenia bezpieczeństwa wydanego na zasadach określonych w przepisach o ochronie informacji niejawnych i nie może naruszać ustawowych praw i obowiązków uprawnionego podmiotu realizującego zadanie oraz powinien być ograniczony do niezbędnego minimum.

§ 4. Czynności związane z wykonywaniem orzeczeń i zarządzeń w przedmiocie kontroli oraz utrwalenia przekazów informacji, a także związane z nimi doręczenia, powinny być realizowane w sposób przewidziany dla przekazywania wiadomości, na które rozciąga się obowiązek ochrony informacji niejawnych stanowiących tajemnicę państwową.

§ 5. 1. Podmiot obowiązany gromadzi dane związane z kontrolowanymi i utrwalanymi przekazami informacji:

1) identyfikujące abonentów i użytkowników uczestniczących w połączeniu, ze wskazaniem strony inicjującej połączenie oraz wszystkich uczestników połączenia konferencyjnego, a także ich lokalizację, wraz z kategorią połączenia zgodnie z kryteriami stosowanymi w sieci;

2) dotyczące daty oraz czasu rozpoczęcia i zakończenia połączenia oraz długości jego trwania;

3) dotyczące niepełnych lub niezrealizowanych połączeń;

4) dotyczące przeniesień, przekierowań, dostępu do poczty głosowej, połączeń zwrotnych, połączeń do zlecania i realizacji usług sieciowych, modyfikacji i włączania funkcji sieciowych, zmiany kodów i numerów.

2. Przepis § 11 ust. 3 stosuje się.

§ 6. 1. Utrwalania kontrolowanych przekazów informacji dokonuje się przy użyciu środków technicznych, w tym systemu technicznego, o którym mowa w § 2 ust. 1, celem uzyskania zapisów przekazów informacji w sposób umożliwiający ich odtworzenie przy użyciu standardowych urządzeń odtwarzających.

2. Utrwalenia dokonuje osoba upoważniona przez podmiot uprawniony, w miejscu i przy użyciu środków technicznych przygotowanych przez podmiot obowiązany, na standardowym nośniku umożliwiającym odtworzenie zapisów przekazów informacji, zwanym dalej "nośnikiem".

3. Osoba dokonująca utrwalenia przekazów informacji zapisuje lub oznacza na nośniku:

1) sygnaturę akt sprawy, w której czynność ta została zlecona;

2) swoje imię, nazwisko i stanowisko służbowe albo imię, nazwisko i stanowisko służbowe osoby odpowiedzialnej za przeprowadzenie tej czynności;

3) dane dotyczące podstawy utrwalania;

4) czas rozpoczęcia i zakończenia utrwalania.

4. Osoba, o której mowa w ust. 2, dołącza do nośnika dane określone w § 5 ust. 1.

§ 7. Podmiot obowiązany zapewnia osobie, o której mowa w § 6 ust. 2, możliwość utrwalenia przekazów informacji w sposób uniemożliwiający zapoznanie się przez tę osobę z treścią utrwalanych przekazów informacji.

§ 8. W przypadku szyfrowania kontrolowanych przekazów informacji przez podmiot obowiązany, podmiot ten udostępnia przekazy informacji uprawnionym podmiotom w formie niezaszyfrowanej.

§ 9. 1. Z czynności kontroli i utrwalenia osoba upoważniona do jej przeprowadzenia sporządza notatkę urzędową, w której zamieszcza:

1) datę i miejsce sporządzenia notatki oraz sygnaturę akt sprawy;

2) swoje imię, nazwisko i stanowisko służbowe albo imię, nazwisko i stanowisko służbowe osoby odpowiedzialnej za przeprowadzenie tej czynności;

3) oznaczenie czynności ze wskazaniem podstawy jej przeprowadzenia;

4) imię i nazwisko użytkownika sieci lub nazwę podmiotu będącego użytkownikiem oraz dane identyfikujące urządzenie służące do przesyłania przekazów informacji, które podlegają kontroli i utrwaleniu, a także, w miarę możności, dane identyfikujące urządzenia, z którymi dokonywane były połączenia;

5) rodzaj i typ aparatury utrwalającej oraz niezbędne dane o pracy urządzenia utrwalającego, w tym rodzaj i typ użytego nośnika i parametry zapisu;

6) czas rozpoczęcia i zakończenia zapisu, z zaznaczeniem, czy zostało użyte urządzenie do automatycznego uruchamiania i wyłączania aparatury;

7) dane pozwalające na identyfikację użytego nośnika;

8) w miarę potrzeby inne dane dotyczące dokonywanej czynności.

2. W razie uszkodzenia aparatury utrwalającej lub nośnika bądź ich zatrzymania w trakcie zapisu czyni się o tym wzmiankę w notatce, o której mowa w ust. 1. Przepis § 6 ust. 3 stosuje się odpowiednio.

§ 10. 1. Po zakończeniu utrwalania nośnik, na którym dokonywano zapisu, wraz z dołączonymi do niego danymi, określonymi w § 5 ust. 1, osoba, o której mowa w § 6 ust. 2, opakowuje wraz z notatką wymienioną w § 9, w sposób uniemożliwiający osobom nieupoważnionym zapoznanie się z zawartością przesyłki, i oznacza sygnaturą akt sprawy.

2. Przesyłkę, o której mowa w ust. 1, podmiot uprawniony przekazuje organowi zarządzającemu kontrolę przekazów informacji.

§ 11. 1. Podmiot obowiązany zapewnia rejestrację faktu przeprowadzenia kontroli przekazów informacji, gromadząc dane o przeprowadzonych kontrolach.

2. Dane, o których mowa w ust. 1, obejmują:

1) sygnaturę akt sprawy i datę wydania postanowienia sądu lub prokuratora;

2) datę przeprowadzenia kontroli;

3) informację o podmiocie uprawnionym;

4) imię i nazwisko użytkownika sieci lub nazwę podmiotu będącego użytkownikiem, w stosunku do którego zarządzono kontrolę;

5) czas dokonywania kontroli.

3. Gromadzenie, przechowywanie i udostępnianie danych, o których mowa w ust. 1 i 2, odbywa się przy zastosowaniu przepisów dotyczących ochrony informacji niejawnych stanowiących tajemnicę państwową.

§ 12. 1. W protokole czynności, podczas której nastąpiło odtworzenie zapisu z kontroli przekazów informacji, osoba dokonująca odtworzenia zamieszcza swoje imię, nazwisko i stanowisko służbowe oraz dane, o których mowa w § 9 ust. 1 pkt 4 i 5, oraz dane dotyczące rodzaju i typu aparatury odtwarzającej. W wypadkach wydawania przez sąd lub prokuratora zgody, o której mowa w art. 237 § 6 Kodeksu postępowania karnego, należy nadto zamieścić w protokole datę jej wydania i sygnaturę akt sprawy, w której została wydana.

2. Przy odtwarzaniu zapisu może być użyte dodatkowe urządzenie korygujące lub wzmacniające dźwięk. Należy o tym dokonać wzmianki w protokole czynności, zamieszczając w nim dane dotyczące rodzaju i typu urządzenia korygującego i wzmacniającego dźwięk.

3. Jeżeli okaże się to konieczne dla zapewnienia bezpieczeństwa osoby, której głos lub wizerunek zostały utrwalone, sąd lub prokurator może zarządzić odtworzenie zapisu w warunkach uniemożliwiających jej rozpoznanie. Czynności tej należy dokonać w sposób zapewniający, że zapis na nośniku nie ulegnie zmianie, a nośnik nie ulegnie uszkodzeniu.

§ 13. O uszkodzeniu nośnika w związku z odtwarzaniem zapisu należy uczynić adnotację w protokole czynności. W razie uszkodzenia nośnika w innych okolicznościach należy sporządzić odpowiednią notatkę urzędową.

§ 14. Nośnik z zapisami kontroli przekazów informacji przechowuje się i przesyła w warunkach zabezpieczających przed utratą, zniszczeniem lub uszkodzeniem, zwłaszcza przed szkodliwym działaniem środków chemicznych, czynników mechanicznych, temperatury, promieniowania, pola magnetycznego lub elektrycznego.

§ 15. 1. Zapis z kontroli przekazów informacji, którego zniszczenie sąd zarządził na podstawie art. 238 § 3 Kodeksu postępowania karnego, podlega usunięciu w sposób trwale uniemożliwiający jego odtworzenie.

2. Jeżeli mimo usunięcia zapisu zachodzi możliwość jego odtworzenia, należy zarządzić fizyczne zniszczenie nośnika.

3. Z czynności usunięcia zapisu lub zniszczenia nośnika sporządza się protokół.

§ 16. Rozporządzenie wchodzi w życie z dniem 1 lipca 2003 r. 3) .

Minister Sprawiedliwości: w z. J. Łankiewicz

Piotr VaGla Waglowski

VaGla
Piotr VaGla Waglowski - prawnik, publicysta i webmaster, autor serwisu VaGla.pl Prawo i Internet. Członek Rady ds Cyfryzacji przy Ministrze Cyfryzacji, ekspert w Departamencie Oceny Ryzyka Regulacyjnego Ministerstwa Rozwoju, felietonista miesięcznika "IT w Administracji" (wcześniej również felietonista miesięcznika "Gazeta Bankowa" i tygodnika "Wprost"). Uczestniczył w pracach Obywatelskiego Forum Legislacji, działającego przy Fundacji im. Stefana Batorego w ramach programu Odpowiedzialne Państwo. W 1995 założył pierwszą w internecie listę dyskusyjną na temat prawa w języku polskim, Członek Założyciel Internet Society Poland, pełnił funkcję Członka Zarządu ISOC Polska i Członka Rady Polskiej Izby Informatyki i Telekomunikacji. Był również Członkiem Rady Informatyzacji przy MSWiA, członkiem Zespołu ds. otwartych danych i zasobów przy Komitecie Rady Ministrów do spraw Cyfryzacji oraz Doradcą społecznym Prezesa Urzędu Komunikacji Elektronicznej ds. funkcjonowania rynku mediów w szczególności w zakresie neutralności sieci. W latach 2009-2014 Zastępca Przewodniczącego Rady Fundacji Nowoczesna Polska, w tym czasie był również Członkiem Rady Programowej Fundacji Panoptykon. Więcej >>